Όταν η ΔΕΘ ήταν μια βόλτα στο μέλλον
Μια διαδρομή από τη βαβούρα των περιπτέρων στις εικόνες του MOMus, αναζητώντας όσα έκαναν κάποτε τη Διεθνή Έκθεση μια πολυαναμενόμενη συνάντηση της πόλης.
Ο οδηγός του ταξί κάνει μανούβρες μέσα από στενά και στροφές για να αποφύγουμε την κίνηση. Του έχουμε πει να μας αφήσει στο Σιντριβάνι και, κάπου στη διαδρομή, η κουβέντα πηγαίνει στη ΔΕΘ.
«Ισχύει ότι παλιά είχαν και παιχνίδια λούνα παρκ για τα παιδάκια;» ρωτάω. Κάτι τέτοιο μας είχε πει ένας συνάδελφός του την προηγούμενη εβδομάδα.
«Παλιά δεν είχαμε και πολλά πράγματα να κάνουμε, οπότε όντως πηγαίναμε και βλέπαμε κάτι διαφορετικό. Πήγαινε όλη η οικογένεια, για λουκάνικα και πατάτες».
Η απάντηση μένει μαζί μας περισσότερο από τη διαδρομή. Η φετινή ΔΕΘ έχει πλέον τελειώσει, τα περίπτερα έχουν αδειάσει και η πόλη έχει επιστρέψει στους συνηθισμένους της ρυθμούς. Εκείνο το «βλέπαμε κάτι διαφορετικό», όμως, παραμένει ένα καλό μέτρο για όσα περιμένουμε από την Έκθεση.
Από τα περίπτερα στις φωτογραφίες
Στη δική μας περιήγηση, το διαφορετικό ήθελε λίγο ψάξιμο. Στο περίπτερο της Ιαπωνίας, της τιμώμενης χώρας, σταθήκαμε στις instant cameras της Fujifilm -ναι, ίσως έχουμε μια αδυναμία- και στην ουρά για sushi, bao buns και ιαπωνικό cheesecake. Μια γεύση από μια χώρα με τεράστιο τεχνολογικό και πολιτιστικό υπόβαθρο, που μας άφησε την αίσθηση ότι μπορούσε να προσφέρει πολύ περισσότερα.
Λίγο παρακάτω, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης μας περνούσε από τις δημόσιες υπηρεσίες μίας αλλης εποχής μακριά από την «Ελλάδα του gov.gr». Φωτοτυπημένες επιγραφές, χυμένοι ελληνικοί καφέδες, παλιές οθόνες και μισοκατεβασμένα παντζούρια από τη μία· ψηφιακή ταυτότητα και ατέλειωτο μπλε από την άλλη. Μια ολόκληρη διαδρομή με προδιαγεγραμμένο συμπέρασμα: όλα έγιναν καλύτερα -εννοείται με τα χρήματα των φορολογουμένων.
Έξω, τα πνευστά της ορχήστρας μιας εταιρείας ηλεκτρικού ρεύματος έσπαγαν τη βαβούρα. Δίναμε email για να μπούμε σε κλήρωση ταξιδιού, παίρναμε πάνινες τσάντες και φυλλάδια. Ένας από εμάς κέρδισε ένα βαζάκι pesto στον τροχό γνωστής εταιρείας ζυμαρικών. Προσπαθήσαμε να φωτογραφίσουμε τους ζογκλέρ με τα ξυλοπόδαρα, αλλά ο φωτισμός δεν βοηθούσε.
Υπήρχαν ενδιαφέρουσες στάσεις, από την ελληνική γαστρονομία μέχρι τις καινοτομίες των πανεπιστημίων. Ανάμεσα, όμως, στις προωθητικές ενέργειες και τις υπουργικές παρουσιάσεις, αναρωτιόμασταν πόσα από όσα βλέπαμε θα θυμόμασταν όταν βγαίναμε από την πύλη.
Κάπου εκεί βρεθήκαμε στο MOMus–Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, μέσα στον χώρο της ΔΕΘ. Στον πάνω όροφο, το αφιέρωμα στα εκατό χρόνια της Έκθεσης ξεδίπλωνε μια άλλη περιήγηση: παλιές αφίσες, φωτογραφίες, πίνακες και εκθέματα τεχνολογιών που κάποτε έμοιαζαν απίθανες.
Η κουβέντα του ταξιτζή άρχισε να αποκτά εικόνες.
Ένα FOMO για το παρελθόν
Μέσα από το υλικό της έκθεσης, η παλιά ΔΕΘ εμφανίζεται ως ένας τόπος όπου ο επισκέπτης μπορούσε να συναντήσει κάτι για πρώτη φορά. Να δει μια συσκευή που δεν είχε στο σπίτι του, ένα θέαμα που δεν είχε ξαναπαρακολουθήσει, μια μικρή υπόσχεση για το πώς θα έμοιαζε η ζωή αργότερα.
Στις πρώτες δεκαετίες της συναντάμε τη ραδιοφωνία, το λούνα παρκ και τον «Γύρο του Θανάτου», που εντυπωσίασε το κοινό το 1931. Στην ιστορική διαδρομή καταγράφονται ακόμη μάσκες προστασίας για χημικό πόλεμο και μια εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας μέσα στο περίπτερο του Ερυθρού Σταυρού. Η περιήγηση μπορούσε να περάσει από την ψυχαγωγία στην επιστήμη, ακόμη και στις αγωνίες της εποχής.
Τη δεκαετία του 1950, κινηματογραφικές μηχανές ελληνικής παραγωγής και ρούχα από νάιλον έφερναν κοντά στο κοινό νέες δυνατότητες παραγωγής και καθημερινής χρήσης. Το «Μαγικό Σπίτι», με αυτοματισμούς φωνητικών εντολών, παρουσίαζε μια εκδοχή του μέλλοντος που σήμερα ακούγεται πολύ πιο οικεία.
Σε ένα κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης, οι επισκέπτες έβλεπαν τον εαυτό τους στη μικρή οθόνη. Στεκόμαστε λίγο σε αυτή τη λεπτομέρεια. Σήμερα, που η εικόνα μας εμφανίζεται καθημερινά σε κινητά, βιντεοκλήσεις και stories, δύσκολα φανταζόμαστε την έκπληξη εκείνης της πρώτης συνάντησης.
Η ΔΕΘ έδινε στο κοινό την ευκαιρία να αγγίξει το καινούργιο πριν αυτό γίνει καθημερινότητα. Κι αυτή η εμπειρία μπορούσε να χωρέσει στην ίδια έξοδο με τα παιχνίδια, τα λουκάνικα και τις πατάτες.
Μερικές φορές, μάλιστα, το καινούργιο προέκυπτε επιτόπου. Στη ΔΕΘ του 1957 τοποθετείται η γνωστή ιστορία της δημιουργίας του φραπέ: ο Δημήτρης Βακόνδιος, εργαζόμενος της Nestlé, αναζητώντας τρόπο να φτιάξει στιγμιαίο καφέ χωρίς ζεστό νερό, χρησιμοποίησε σέικερ και κρύο νερό. Μια αυτοσχέδια λύση που έμελλε να ακολουθήσει τη χώρα για δεκαετίες.
Ο κόσμος περνούσε από τη Θεσσαλονίκη
Στις επόμενες φωτογραφίες, η κλίμακα μεγαλώνει. Η διαστημική κούρσα βρίσκει τη θέση της στα περίπτερα: Σοβιετικοί κοσμοναύτες και Αμερικανοί αστροναύτες επισκέπτονται τη ΔΕΘ το 1965. Το 1970 παρουσιάζονται σεληνιακά πετρώματα από την αποστολή Apollo 11.
Για έναν επισκέπτη, το διάστημα μπορούσε ξαφνικά να γίνει κάτι περισσότερο από μια μακρινή είδηση. Ένα έκθεμα μπροστά στα μάτια του, στην πόλη του.
Χαζεύουμε για ώρα τις φωτογραφίες. Πυροτεχνήματα και φωτισμοί έξω από το περίπτερο της ΔΕΗ. Η Αλίκη Βουγιουκλάκη δίπλα σε ένα ιστορικό ραδιόφωνο. Οχήματα που τότε αντιπροσώπευαν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Κινέζοι αθλητές σε ακροβατικά μπαλέτα μέσα σε κόκκινα στεφάνια. Διαφημιστικά jingles που κολλάνε στο μυαλό, παρότι αφορούν διοργανώσεις στις οποίες δεν προλάβαμε να πάμε.
Ένα παράξενο FOMO για το παρελθόν: κοιτάζεις το αρχείο και αισθάνεσαι ότι έχασες μια καλή βόλτα.
Βέβαια, οι φωτογραφίες δεν αφηγούνται τα πάντα. Η εμπορική προβολή και η πολιτική παρουσία ανήκουν επίσης στην ιστορία της ΔΕΘ. Οι επιχειρήσεις ήθελαν να πουλήσουν και οι πολιτικοί να ακουστούν. Δεν χρειάζεται να φανταστούμε μια αθώα εποχή για να αναγνωρίσουμε τη δύναμη εκείνων των συναντήσεων.
Αυτό που ξεχωρίζει είναι η αίσθηση ότι υπήρχε κάτι να ανακαλύψεις. Κάτι αρκετά ενδιαφέρον ώστε να το συζητήσεις στην επιστροφή.
Τι θα μας ξαναφέρει στην πύλη;
Βγαίνοντας από το μουσείο, επιστρέφουμε στη βαβούρα. Η ιστορική περιήγηση έχει αλλάξει κάπως το ερώτημα. Πέρα από την απογοήτευση για όσα είδαμε φέτος, μας απασχολεί πλέον τι θα μπορούσαμε να δούμε τα επόμενα χρόνια.
Η ΔΕΘ δεν μπορεί να αναπαράγει την έκπληξη της πρώτης τηλεοπτικής εικόνας. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει νέες αφορμές συνάντησης: με την επιστήμη, την τέχνη, τις τεχνολογίες που αλλάζουν τη ζωή μας, τους ανθρώπους και τις ιδέες άλλων χωρών. Να προσφέρει χώρο για δοκιμή, συμμετοχή και περιέργεια.
Το αρχείο της θυμίζει πόσο ψηλά μπορεί να μπει ο πήχης. Και αφήνει την ελπίδα ότι κάποια επόμενη επίσκεψη θα μας δώσει περισσότερες ιστορίες από όσες χωρούν σε μια σακούλα με διαφημιστικά.
Ίσως τότε, σε μια διαδρομή με ταξί, η κουβέντα να αρχίζει πάλι με το ίδιο πράγμα: «Πήγαμε και είδαμε κάτι διαφορετικό».
Σχόλια