Τοξικός… η νέα μόδα;

Σας έχουν αποκαλέσει ποτέ τοξικούς; Σας έχουν πει πως δεν θέλουν να είναι πλέον μαζί σας γιατί τους κάνετε κακό; Ή τους πιέζετε ή τους χειραγωγείτε;

Είναι λέξεις, εκφράσεις, λόγια που μπορεί να έχουμε ακούσει από αγαπημένους μας ανθρώπους και να έχουμε πληγωθεί αλλά και οι ίδιοι κάποια στιγμή της ζωής μας να έχουμε πει. Τι πραγματικά σημαίνει «τοξικός» και «τοξικότητα»; Πού βρίσκεται στις σχέσεις μας και γιατί υπάρχει; Ο καθένας προσπαθεί να δώσει τον δικό του ορισμό, δημιουργώντας ένα χάος και μια σύγχυση στο τι πραγματικά είναι.

Ετυμολογικά η λέξη τοξικός έχει δύο σημασίες, την κυριολεκτική και την μεταφορική. Προέρχεται από την αρχαία ελληνική «τόξον» όπου σήμαινε το δηλητήριο που εμβάπτιζαν οι τοξότες τα βέλη τους για να χτυπήσουν και να σκοτώσουν εν τέλη τον εχθρό τους. Στην νέα ελληνική χρησιμοποιείται για να ορίσει το δηλητηριώδες για τον οργανισμό, το οποίο οδηγεί σε επιβλαβείς ή και θανατικές επιπτώσεις για την ζωή. Η σημασία διευρύνθηκε έχοντας και ένα  συναισθηματικό φορτίο που περιγράφει τις διαφορετικές σχέσεις (ερωτικές, φιλικές, οικογενειακές, εργασιακές) και την συμπεριφορά των ατόμων σε αυτές. Είναι δηλαδή μια μεταφορά βασισμένη σε σωματική εμπειρία, όπως το δηλητήριο βλάπτει το σώμα έτσι και η συμπεριφορά την ψυχολογία. Η λέξη μάλιστα ανακηρύχθηκε το 2018 από το OXFORD DICTIONARIES ως « word of the year», αποδεικνύοντας την έντονη χρήση της.

Ο οργανισμός μπαίνοντας σε θέση άμυνας προκειμένου να απομακρύνει το «δηλητήριο» χαρακτηρίζει τον απέναντι του ως τοξικό, χωρίς πολλές φορές να ισχύει. Τον τελευταίο καιρό η λέξη έχει γίνει ένα trend των social media, όπου προωθείται η απελευθέρωση από τις τοξικές, ερωτικές κυρίως, σχέσεις. Μπορούν όμως να οριστούν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και πράξεις ή η κάθε σχέση είναι διαφορετική; Οι περισσότεροι έχουν  ένα κοινό πυρήνα ότι ένας τοξικός άνθρωπος μας ασκεί πίεση και μας χειραγωγεί χωρίς να μας αφήνει στην ουσία χώρο για να αναπνεύσουμε. Μας πληγώνει συναισθηματικά, προκαλώντας έντονο άγχος, ενοχές και φόβο έκφρασης, εξαντλώντας μας μετά από κάθε επαφή. Ζητάει συγγνώμη και έπειτα δεν αλλάζει, αλλά γίνεται χειρότερος. Στη σχέση μας μαζί του «φταίμε μόνο εμείς» και όχι αυτός. Ο περιορισμός και ο συστηματικός έλεγχος είναι συνεχής, ενώ η ζήλεια και τα υποτιμητικά σχόλια δεν απουσιάζουν από το τραπέζι. Οι απότομες αλλαγές αγάπης και απόρριψης μας ωθούν να κλειστούμε στον εαυτό μας και να απομονωθούμε από όλους γύρω μας, καθώς φοβόμαστε αλλά και «οφείλουμε» να είμαστε πάντα δίπλα του όταν μας έχει ανάγκη. Δεν είναι όμως μια ιατρικά αποδεδειγμένη ψυχική διαταραχή, οπότε δεν μπορούμε εμείς να κρίνουμε τον άλλον. Μπορούμε ωστόσο να θέσουμε τα όρια μας και μόλις αισθανθούμε πνιγμένοι να αποχωρήσουμε με σεβασμό.

Τι και αν αυτό το «β’ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο» είναι ο απέναντι μας και εμείς βρισκόμαστε στην θέση του «τοξικού ανθρώπου»; Το έχουμε αναλογιστεί ποτέ αυτό; Σε κανέναν δεν θα άρεσε να τον χαρακτήριζαν με αυτόν τον τρόπο ακόμη και αν ήξερε τις πράξεις. Ας το αλλάξουμε λοιπόν…