Μεγαλώνοντας μέσα στον Οδηγισμό: Δύο γυναίκες, δύο ιστορίες, μια κοινή αγάπη
Τι σημαίνει «οδηγός»; Πιθανόν όταν ακούς αυτή τη λέξη, φαντάζεσαι κάποιον πίσω από το τιμόνι ενός αυτοκινήτου, στην Ελλάδα όμως του Μεσοπολέμου «οδηγοί» ήταν τα κορίτσια που άλλαξαν τα δεδομένα. Ο Οδηγισμός αποτελεί μια παγκόσμια, ανεξάρτητη και εθελοντική κίνηση νέων που απευθύνεται σε κορίτσια και αγόρια.
Η ιστορία του ξεκινάει στην Αγγλία με τον Λόρδο Robert Baden-Powell ο οποίος ίδρυσε τον Προσκοπισμό για τα αγόρια το 1907. Λίγα χρόνια αργότερα, στις 31 Μαϊου 1910, λόγω της μεγάλης ανταπόκρισης των κοριτσιών που ήθελαν να γίνουν πρόσκοποι, με την υποστήριξη της αδερφής του Agnes Baden-Powell ιδρύεται ο Οδηγισμός (Girl Guides Association). Παγκόσμια ώθηση στο κίνημα έδωσε και η σύζυγός του η Olave Saint-Claire Soames η οποία ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μεταφέροντας το μήνυμα του οδηγισμού. Σύντομα, η ιδέα εξαπλώθηκε παντού δίνοντας στα κορίτσια ευκαιρία για περιπέτεια και αυτονομία.

Το 1932 ιδρύεται το Σώμα Ελληνίδων Οδηγών από την Ειρήνη Καλλιγά, κόρη του Αντώνη Μπενάκη. Ωστόσο, το 1939 διαλύθηκε καθώς η Ειρήνη Καλλιγά αρνήθηκε στον Ιωάννη Μεταξά την ενσωμάτωση του σώματος στην Εθνική Οργάνωση Νέων διατηρώντας έτσι την ανεξαρτησία του. Ανασυγκροτήθηκε ξανά το 1944. Το 1984 ξεκίνησε πειραματικά, σε πέντε Τοπικά Τμήματα, η λειτουργία μικτών ομάδων στους Κλάδους Πουλιών και Μεγάλων Οδηγών, σηματοδοτώντας ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Σώματος. Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, διατηρούνται ακόμα οι ίδιες ηθικές αξίες.

Πώς βίωσαν όμως τα ίδια τα μέλη αυτή την περίοδο; Μέσα από τις αφηγήσεις και τις προσωπικές μνήμες δύο γυναικών ξεδιπλώνεται η ιστορία ενός θεσμού, ο οποίος συνεχίζει να εμπνέει και να λειτουργεί ανιδιοτελώς.
«Δεν είναι για κορίτσια». Αυτή ήταν η απάντηση που έλαβε η κα Χρυσούλα Γαβριώτου όταν θέλησε να ακολουθήσει τον μεγάλο της αδερφό στους Προσκόπους της Λαμίας. Οι Πρόσκοποι εκείνη την εποχή αποτελούνταν αποκλειστικά από αγόρια και όπως ήταν λογικό δεν μπορούσε να γίνει μέλος. Παρόλα αυτά, η ανακάλυψη του Οδηγισμού της έδωσε την δυνατότητα να ακολουθήσει μια άλλη διαδρομή, μια διαδρομή η οποία θα την συντροφεύει για πάντα. «Εγώ έβλεπα τον αδερφό μου, ο οποίος ήταν στους προσκόπους. Ήταν μεγαλύτερος από μένα. Και όταν τον έβλεπα που φορούσε τη στολή των προσκόπων και το καπέλο ζήλευα. Και ήθελα να με πάρει μαζί. Γιατί με έπαιρνε μαζί όπου πήγαινε, με έπαιρνε μαζί του και για βόλτες. Όχι όμως στον προσκοπισμό. Όταν λοιπόν ντυνόταν και ήταν έτοιμος, εγώ έκλαιγα και μου έλεγε η μαμά μου: “δεν μπορείς να πας εσύ εκεί, δεν είναι για κορίτσια”...Και τότε πληροφορήθηκα ότι κάποιες κυρίες είχαν πάει στο γυμνάσιο και είχαν μιλήσει για μια οργάνωση που είναι για κορίτσια. Και είναι κάτι σαν τους προσκόπους, αλλά είναι μόνο για κορίτσια... Η μαμά μου είπε : “Δόξα τω Θεώ! Επιτέλους βρέθηκε κάτι. Δεν θα έχω άλλο φωνές και τα κλάματα!”»
Η εμπειρία της κα Γαβριώτου δεν ήταν η μοναδική. Σε ένα άλλο μέρος της Ελλάδας, στην Κηφισιά, για την κα Νανά Γεντίμη, η επαφή με τον οδηγισμό ήρθε επίσης κατά τη διάρκεια των μαθητικών της χρόνων. «Ήρθε στο σχολείο μια κοπέλα από την Αίγυπτο η οποία γνώριζε τον οδηγισμό γιατί ήδη στην Αίγυπτο υπήρχε. Υπήρχε και οδηγισμός και προσκοπισμός πολύ ενεργός. Είχε και μια ξαδέρφη που ήταν στους οδηγούς και μου είπε ότι το Σάββατο θα πάει στα πουλιά (*κλάδος παιδιών ηλικίας 7-11 ετών). Την ρώτησα τι είναι τα πουλιά και μου είπε. Εγώ δεν ήξερα τι είναι. Γνώριζα μόνο τους προσκόπους που ήταν κοντά στο σπίτι μας. Και πήγα και εγώ τον χειμώνα του ΄60. Οι γονείς μου ήταν πάρα πολύ θετικοί γιατί ξέρανε ότι ήμουν χαρούμενη.»

Οι δράσεις του ΣΕΟ δεν περιορίζονταν στην πόλη και στις συναντήσεις της ομάδας. Τους δόθηκαν ευκαιρίες να γνωρίσουν νέους τόπους και ανθρώπους, αποκτώντας νέες εμπειρίες οι οποίες θα ξεπερνούσαν την καθημερινότητά τους. Όπως αναφέρει η κα Γεντίμη «Ο οδηγισμός, ανοίγει πόρτες παντού και σε οποιαδήποτε ηλικία. Αρκεί να θέλεις. Άμα θέλεις, όλα γίνονται... Δεν ήταν εύκολο για μια κοπέλα εκείνη την εποχή. Όταν, ας πούμε, τελειώναμε το σχολείο το μόνο που βλέπανε μπροστά είναι πώς θα παντρέψουν τα κορίτσια, 18 χρονών... Οι Οδηγοί βγήκαν μπροστά έξω, κάναν πράγματα που οι άλλοι δεν τα κάνανε. Ήταν πάρα πολύ σημαντικό...Το άκουγα πολύ συχνά αυτό, ότι τα περισσότερα κορίτσια δεν θέλανε να πάνε να σπουδάσουν. Δεν τις αφήνανε κιόλας... Αλλά νομίζω ότι ο οδηγισμός σε αυτό έδειξε πάρα πολύ θετικό ρόλο, στην ανεξαρτησία των κοριτσιών. Δηλαδή, εγώ τελειώνοντας το σχολείο, δεν ήμουν ακόμα 18 και είχα την ευκαιρία να ταξιδέψω στο εξωτερικό με τρένο. Πήγαμε στην Ελβετία για εκπαίδευση... Όταν γύρισα πίσω, το μυαλό μου είχε ανοίξει τόσο πολύ. Και αυτό έρχεται μετά σφαιρικά. Δηλαδή, θα κάνεις αυτό, μετά θα κοιτάξεις να κάνεις κάτι περισσότερο.»
Αντίστοιχη εμπειρία είχε και η κα Γαβριώτου, η οποία πήρε και αυτή μέρος σε διεθνείς αποστολές. «Πήγαμε στην νότια Ελβετία, σε μια κατασκήνωση εκεί. Θα μας φιλοξενούσαν οι οδηγοί της Ελβετίας. Σκορπιστήκαμε σε διαφορετικά καντόνια, στο γερμανικό, στο γαλλικό, και μετά ενωθήκαμε. Ήταν μια εξαιρετική κατασκήνωση με προγράμματα και εκπαίδευση. Θυμάμαι ακόμα και που πήγαμε στο ποτάμι από κάτω και ήταν παγωμένα τα νερά. Δηλαδή έχουμε αναμνήσεις πολύ ζωηρές και ζωντανές.»
Η σύνδεση με τον Οδηγισμό έγινε πολλές φορές και οικογενειακή υπόθεση. Η κα Γαβριώτου, όταν απέκτησε την κόρη της, συνέχισε αδιάκοπα την δράση της, παίρνοντας μαζί στις συγκεντρώσεις και την κόρη της. Αργότερα, και οι δύο κόρες της έγιναν μέλη του οδηγισμού. «Είχα μεγάλη συμπαράσταση από τον άντρα μου γιατί υπήρξε και αυτός πρόσκοπος. Έδινα όλο τον εαυτό μου και προσπαθούσα όλα να τα βάλω σε μια σειρά, να μην λείψει τίποτα. Όσες φορές πήγαινα, είτε σε εκπαιδεύσεις, είτε σε διάφορα που πηγαίναμε μόνο τα στελέχη , εγώ έτρεχα να κάνω το ένα, να κάνω το άλλο, να προσέχω τα παιδιά και να είναι διαβασμένα... Και η μαμά μου έλεγε: “Θα σε φάει αυτός ο οδηγισμός.” Εγώ της: έλεγα «Μαμά, αυτό μου δίνει η ζωή εμένα». Ανάλογη πορεία ακολούθησε και η κα Γεντίμη, η οποία πήρε επίσης την κόρη της μαζί στις δράσεις του Οδηγισμού. Η κόρη της έγινε αργότερα μέλος και στη συνέχεια στέλεχος, ενώ την οικογενειακή παράδοση συνεχίζουν σήμερα και τα εγγόνια της.


Οι εμπειρίες όμως δεν ήταν μόνο στο εξωτερικό. Η κα Γαβριώτου θυμάται με νοσταλγία τις διεθνείς κατασκηνώσεις στον Όλυμπο, όπου είχε βρεθεί ως αρχηγός. «Πήγαμε στον Όλυμπο. Εκεί ήταν διεθνής η κατασκήνωση. Ήμασταν δύο χιλιάδες τετρακόσιοι», λέει. Ήταν μια τεράστια διοργάνωση που είχε έντεκα κατασκηνώσεις. «Από τη Λαμία πήγαμε εγώ, σαν αρχηγός, και είκοσι τέσσερα παιδιά. Είχαμε γεμίσει τον Όλυμπο», θυμάται. Ακόμα και όταν μια καταιγίδα απείλησε να σηκώσει τις σκηνές, οι οδηγοί έτρεχαν να τις δέσουν και να σκάψουν για να μην τις πάρει ο αέρας. «Όταν γυρνούσαμε, τα ρωτούσαμε: "αν ξαναχρειαστεί να πάμε στον Νέο Όλυμπο, θέλετε;" Και εκείνα φώναζαν "ναι!"», καταλήγει.

Επιπρόσθετα, η κα Γεντίμη θυμάται την δική της εμπειρία στο Κοτρώνι, στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας όπου πήγε εκείνη και άλλες τρεις κοπέλες .« Κάθε πρωί μια από μας είχε ένα τρανζιστοράκι και έβαζε και ακούγαμε το πρωινό, δηλαδή ξυπνάγαμε με αυτό. Το πρωί ξεκίναγε το πρόγραμμα, γιατί δεν ήταν όλη τη νύχτα, όπως είναι τώρα τα ραδιόφωνα, ξεκίναγε με τον εθνικό ύμνο. Και εμείς πεταγόμασταν απάνω και χαιρετάγαμε», θυμάται γελώντας. «Εντάξει, γελάγαμε μετά, όταν το σκεφτόμασταν», προσθέτει. Μέσα από αυτές τις μικρές ιστορίες, αναδεικνύεται το πνεύμα της παρέας, της πειθαρχίας αλλά και της αθωότητας μιας ολόκληρης εποχής.
Οι δράσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονταν μόνο στα ταξίδια και τις συναντήσεις, αλλά περιλάμβαναν μοναδικές εμπειρίες ζωής και ιστορικά πρόσωπα. Στην ηγεσία του Σώματος, σημαντικό ρόλο διετέλεσε κατά περιόδους η πριγκίπισσα Ειρήνη ως επικεφαλής αρχηγός, την οποία είχε ως αρχηγό και η κα Γαβριώτου.
Η διάλυση του 1939 δεν σήμανε και το τέλος του Οδηγισμού. Όπως επισημαίνει η κα Γεντίμη, η επανίδρυση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία του Σώματος. «Νομίζω ήταν από τις σημαντικότερες στιγμές, γιατί βρεθήκαν πάλι άνθρωποι παλιοί, αλλά και νέοι άνθρωποι. Τότε ήταν η εποχή που πραγματικά άνθησε ο Οδηγισμός», θυμάται. Σε μια Ελλάδα κατεστραμμένη από τον πόλεμο, τα κορίτσια αναζητούσαν διέξοδο από τα καθιερωμένα. «Τα κορίτσια θέλανε να κάνουν κάτι έξω από τα καθιερωμένα. Υπήρξε μεγάλη προσέλευση στις ομάδες, σε όλη την Ελλάδα. Είχαν γίνει τοπικά τμήματα σε απίθανες περιοχές, πόλεις και χωριά», προσθέτει.

Φιλίες, μαντήλι, κατασκηνώσεις, αστερισμοί και διεθνή ταξίδια. Τα παραπάνω στοιχεία αποτελούν τον Οδηγισμό, ο οποίος έχει πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο από ό,τι μπορεί κάποιος να φανταστεί. Οι οδηγοί δεν μαθαίνουν απλώς να δένουν κόμπους ή να στήνουν σκηνές. Αντιθέτως, μαθαίνουν να αναλαμβάνουν ευθύνες και πρωτοβουλίες, να συνεργάζονται, να αξιολογούν καταστάσεις και να προσφέρουν ανιδιοτελώς. Μέσα από τις ιστορίες της κα Γαβριώτου και της κα Γεντίμη, γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται για έναν θεσμό που έδειξε στις Ελληνίδες πως τα στερεότυπα μπορούν πάντα να ανατρέπονται.





Σχόλια