Γιατί μας ενοχλεί να βλέπουμε ωμά την πραγματικότητα στην οθόνη μας;

Παρακολουθώντας τις αντιδράσεις στη νέα σεζόν του Euphoria, κυριεύει η αίσθηση ότι μεγάλο μέρος της κριτικής που κυκλοφορεί διαδικτυακά δεν προέρχεται από πραγματική ανάλυση της σειράς, αλλά από την αναπαραγωγή μιας ήδη διαμορφωμένης άποψης. Δεν ισχυρίζομαι ότι η σεζόν είναι τέλεια. Έχει τις αδυναμίες της, θα μπορούσε να αξιοποιήσει καλύτερα ορισμένους χαρακτήρες, το σενάριο σε κάποια σημεία θα μπορούσε να είναι πιο δυνατό και η μουσική δεν φτάνει το επίπεδο προηγούμενων σεζόν. Ωστόσο, πολλά από τα επιχειρήματα που ακούγονται εναντίον της μοιάζουν να αγνοούν τόσο την πορεία των χαρακτήρων όσο και το τι προσπαθεί να δείξει η σειρά.

Ένα από τα πιο συνηθισμένα παράπονα είναι ότι οι χαρακτήρες έχουν αλλάξει υπερβολικά. Όμως γιατί αυτό θεωρείται παράλογο; Βλέπουμε ανθρώπους που γνωρίσαμε στο λύκειο αρκετά χρόνια αργότερα. Είναι απολύτως φυσιολογικό όχι μόνο να έχουν αλλάξει, αλλά και να έχουν εξελίξει τα πιο αρνητικά χαρακτηριστικά τους. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν αντιμετώπισαν ποτέ ουσιαστικά τα προβλήματα που τους βασάνιζαν από την πρώτη σεζόν. Δεν αναζήτησαν την πηγή των τραυμάτων τους, δεν προσπάθησαν να τα επεξεργαστούν ή να τα θεραπεύσουν. Αντίθετα, συχνά τα απέφευγαν, τα κάλυπταν με εξαρτήσεις, εμμονές ή την ανάγκη για επιβεβαίωση. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι λογικό τα χαρακτηριστικά αυτά να μην εξαφανιστούν με το πέρασμα του χρόνου, αλλά να γίνουν ακόμη πιο έντονα και να επηρεάσουν περισσότερο τις επιλογές τη ζωή τους. Από την πρώτη κιόλας σεζόν, σχεδόν όλοι οι χαρακτήρες είχαν κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Είτε ψυχολογικό, είτε υπαρξιακό, είτε οικογενειακό. Υπήρχαν ναρκωτικά, εξαρτήσεις, καταχρήσεις, προβληματικές σχέσεις, σεξουαλική εκμετάλλευση και συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης. Αυτά δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά τώρα. Υπήρχαν από την αρχή και τώρα απλώς ακολουθεί τις συνέπειές τους.

Για αυτό είναι αξιοπερίεργο όταν βλέπω ανθρώπους να εκπλήσσονται από τις επιλογές συγκεκριμένων χαρακτήρων. Όταν ένας χαρακτήρας έχει χρέη, έχει μπλεχτεί με εγκληματικές ομάδες και έχει ήδη εκτεθεί σε έναν συγκεκριμένο κόσμο, γιατί θεωρείται παράλογο να βυθίζεται ακόμη περισσότερο μέσα σε αυτόν; Η σειρά δεν παρουσιάζει τυχαίες εξελίξεις. Παρουσιάζει εξελίξεις που χτίζονται εδώ και χρόνια.

Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο, όμως, είναι η αντίδραση του κοινού απέναντι στην απεικόνιση αυτών των θεμάτων. Γιατί μας ενοχλεί τόσο η υπερσεξουαλικοποίηση της Cassie (Sydney Sweeney); Γιατί μας ενοχλεί η προβολή της διαδικτυακής σεξουαλικής εργασίας; Γιατί μας σοκάρει όταν βλέπουμε έναν χαρακτήρα να δέχεται εξευτελιστικές ή παράξενες απαιτήσεις από άλλους ανθρώπους; Είναι επειδή αυτά δεν συμβαίνουν ή επειδή συμβαίνουν πολύ πιο συχνά απ’ όσο θα θέλαμε να παραδεχτούμε; Πολλοί κατηγορούν τον δημιουργό της σειράς για αυτές τις σκηνές, λες και η ύπαρξή τους σημαίνει απαραίτητα επιδοκιμασία. Όμως ο ρόλος της τέχνης δεν είναι μόνο να δείχνει όμορφα και ευχάριστα πράγματα. Μπορεί επίσης να δείχνει σκοτεινές και άβολες πραγματικότητες. Το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν τέτοια πράγματα, ότι υπάρχουν γυναίκες που βιώνουν τέτοιες καταστάσεις και ότι υπάρχουν ολόκληρες βιομηχανίες που βασίζονται στην εκμετάλλευση, δεν είναι δημιούργημα της σειράς. Υπάρχουν ήδη στον πραγματικό κόσμο.

Το ίδιο ισχύει και για την τάση να κατηγορούνται οι ηθοποιοί για στοιχεία των χαρακτήρων που υποδύονται. Βλέπω συχνά αντιδράσεις που μοιάζουν να συγχέουν τον χαρακτήρα με τον άνθρωπο που τον υποδύεται. Ο ηθοποιός δεν είναι ο χαρακτήρας. Οι επιλογές του χαρακτήρα γράφονται από τους δημιουργούς και υπηρετούν έναν συγκεκριμένο αφηγηματικό σκοπό.

Η κατηγορηματική διαδικτυακή καταδίκη που βλέπω γύρω από τη σειρά με οδηγεί συχνά στο συμπέρασμα ότι ένα μεγάλο μέρος του κοινού δεν παρακολουθεί πραγματικά κινηματογράφο, τουλάχιστον όχι με τρόπο που να το εξοικειώνει με την κινηματογραφική ανάλυση. Η συζήτηση σπάνια περιστρέφεται γύρω από τη γλώσσα της εικόνας, τις αφηγηματικές επιλογές ή τον σκηνοθετικό τρόπο με τον οποίο κατασκευάζεται το νόημα ενός έργου. Αντίθετα, επικεντρώνεται σε αποσπασματικές σκηνές, σε στιγμιότυπα που έγιναν viral και σε απόψεις που έχουν ήδη διαδοθεί στα κοινωνικά δίκτυα. Το αποτέλεσμα είναι μια έλλειψη ουσιαστικής κινηματογραφικής ανάλυσης, όπου η κριτική δεν βασίζεται τόσο στο ίδιο το έργο όσο στην αναπαραγωγή μιας δημοφιλούς διαδικτυακής αφήγησης.

Ίσως τελικά το μεγαλύτερο ζήτημα που αποκαλύπτει η συζήτηση γύρω από το Euphoria είναι η έλλειψη media literacy. Πολλοί θεατές φαίνεται να δυσκολεύονται να αναλύσουν κριτικά το περιεχόμενο που καταναλώνουν. Δεν αναρωτιούνται ποιος δημιούργησε το μήνυμα, για ποιον λόγο το δημιούργησε, με ποια μέσα το επικοινωνεί και τι προσπαθεί να σχολιάσει. Η νέα σεζόν του Euphoria δεν είναι άψογη. Όμως μεγάλο μέρος της κριτικής που δέχεται δεν αφορά πραγματικά τα προβλήματά της. Αφορά την ενόχληση που προκαλεί όταν φέρνει στην οθόνη πράγματα που υπάρχουν ήδη γύρω μας. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συζήτησης: ότι πολλές φορές δεν μας ενοχλεί η ποιότητα της τέχνη, αλλά η τέχνη που μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα μια πραγματικότητα που θα προτιμούσαμε να αγνοούμε.