Βιβλιοκριτική «Η μεγάλη χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση

Στη μεγάλη χίμαιρα ο Καραγάτσης αφηγείται την ιστορία της Μαρίνας, μίας Γαλλίδας από τη Νορμανδία με δύσκολη παιδική-εφηβική ηλικία, μεγάλη αγάπη για την αρχαία Ελλάδα και σπουδές στον κλάδο των ανθρωπιστικών επιστημών και της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Παράλληλα, τη Μαρίνα την ταλανίζει εμφανώς η αναζήτηση του πραγματικού έρωτα τον οποίο τελικά γνωρίζει στο πρόσωπο του Γιάννη Ρεΐζη, ενός φιλόδοξου ναυτικού από τη Σύρο με καταγωγή από την Κάσο. Έτσι, σε μία αυθόρμητη κίνηση και ωθούμενη από την αγάπη της για την αρχαία Ελλάδα ακολουθεί τον Γιάννη στην επιστροφή του στη Σύρο. Εκεί, έρχεται σε επαφή για πρώτη φορά με την ελληνική  ναυτική παράδοση και τους ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς. Ο παντογνώστης αφηγητής περιγράφει με γλαφυρότητα τις συγκρούσεις που συμβαίνουν στο μυαλό της Μαρίνας, ιδίως σε ηθικό επίπεδο, αλλά και αυτές της πραγματικής ζωής κυρίως με την πεθερά της, τη γριά Ρεΐζενα. Πρόκειται για μία γυναίκα που έχει αναλάβει η ίδια τον ρόλο του αρχηγού της οικογένειας της με επιβλητική παρουσία κι εμφανή αντιπάθεια προς τη νύφη της.

Ο Καραγάτσης εντάσσει τον αναγνώστη με την ιδιαίτερη τεχνοτροπία του στο μυαλό και στις σκέψεις της Μαρίνας. Οι γλαφυρές περιγραφές του κι οι παραστατικές του αφηγήσεις ζωντανεύουν τους χαρακτήρες και τους αποδίδουν ανθρώπινη υπόσταση. Έντονες είναι επίσης οι μυθολογικές αναφορές, αφού συχνά ο συγγραφέας περιπλέκει τη μυθολογία με την εξιστόρηση και δημιουργείται μία θολούρα ανάμεσα στα μυθολογικά στοιχεία και τα γεγονότα της ιστορίας. Ο ίδιος ο τίτλος αποτελεί σαφή αναφορά στη χίμαιρα, ένα μυθικό τέρας του οποίου το μπροστινό μέρος ήταν λιοντάρι, η μέση κατσίκα και η ουρά φίδι, ενώ από το στόμα του έβγαιναν φλόγες. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί επίσης μυθολογικά στοιχεία για τη περιγραφή καιρικών αναταράξεων, ενώ εντάσσει στην αφήγησή του μυθολογικές φιγούρες, όπως οι Μοίρες για να πετύχει τον εντυπωσιασμό.

Χαρακτηριστικό επίσης του βιβλίου είναι η ακριβής απόδοση συναισθημάτων όπως ο έρωτας, η απώλεια, ο θρήνος, η απελπισία και η συγχώρεση μέσα από συγγραφικά τεχνάσματα. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται την πλήρη διάσταση των συναισθημάτων και καταφέρνει ο ίδιος να ταυτιστεί, να θυμώσει ή να λυπηθεί με τους χαρακτήρες. Οι χαρακτήρες είναι άνθρωποι που βιώνουν έντονα ό,τι τους συμβαίνει κι ιδίως η πρωταγωνίστρια.

Όλα αυτά με φόντο την αρχοντική και κλειστή κοινωνία της Σύρου, με βασικούς πρωταγωνιστές στους Κασιώτες ναυτικούς-κατοίκους της Σύρου. Η Σύρος αποτελεί ένα νησί με πλούσια ιστορία τόσο ως ναυτικό κέντρο όσο και βιομηχανικό. Πρόκειται για έναν τόπο που, αν κι επαρχιακός, διέθετε αστικά χαρακτηριστικά χάρη στην έντονη εμπορική δραστηριότητα των κατοίκων εν αντιθέσει με τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων. Παράλληλα, η εστίαση στην παράδοση της ναυτιλίας αναδεικνύει πτυχές του κλάδου τόσο για τους ίδιους τους ναυτικούς όσο και όσους μένουν πίσω περιμένοντάς τους. Η Μαρίνα βιώνει πολύ έντονα την περίοδο που ο σύζυγός της απουσιάζει στη θάλασσα κι ο Καραγάτσης φροντίζει να σκιαγραφήσει τις σκέψεις και των δύο με μαεστρία κι αίσθηση αυθεντικότητας.

Γενικώς, στη «Μεγάλη χίμαιρα» παρουσιάζονται διαχρονικά αμφιλεγόμενα ζητήματα όπως η μοιχεία, η διαφορά κουλτούρας, η βία κι ο θάνατος. Βέβαια, ακόμη και με έμμεσο τρόπο ο συγγραφέας ούτε ασκεί κριτική ούτε τοποθετείται ηθικά για αυτά τα ζητήματα. Αντιθέτως, τα αφηγείται με ωμό ρεαλισμό και περίσσια περιγραφικότητα. Ιδιαίτερης σημασίας είναι η απόδοση της σχέσης Μαρίνας-Μηνά (ο κουνιάδος της Μαρίνας και μικρότερος αδερφός του Γιάννη, φοιτητής της νομικής Αθηνών), η οποία από την αρχή αποτελεί βασικό πυλώνα της ιστορίας. Μία ιδιόρρυθμη σχέση και μία αναπάντεχη έλξη φαίνεται να απασχολούν διαρκώς τη Μαρίνα και να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος των πιο κρυφών της σκέψεων. Αδυνατεί να αντισταθεί στο απαγορευμένο και μέσα της βιώνει έναν πόλεμο, κυρίως ηθικό, απέναντι στο φαινομενικά «σωστό» και «λάθος». Πλάθεται με αυτόν τον τρόπο μία «αντιήρωας» η οποία δεν επιλέγει πάντα ηθικά σωστά αλλά πράττει παρορμητικά βάσει επιθυμίας κι όχι λογικής.