Παραδοσιακή τοξοβολία και διεθνής συνεργασία: Από τη Νότια Κορέα στην Ελλάδα
Η World Traditional Archery Federation (WTAF), είναι η διεθνής ομοσπονδία της παραδοσιακής τοξοβολίας. Ιδρύθηκε επίσημα την 1η Νοεμβρίου του 2025 στην Ουλσάν της Νότιας Κορέας, λίγες ημέρες πριν από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Παραδοσιακής Τοξοβολίας WTAF 2026 Korea Ulsan (29 Οκτωβρίου - 4 Νοεμβρίου 2026). Ο Σπύρος Μπάκας, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της World Traditional Archery Federation (WTAF) και μέλος της Ακαδημαϊκής και Επιστημονικής Επιτροπής, μάς μιλά για την αποστολή της Ομοσπονδίας, τη διεθνή συνεργασία, τη συμβολή της Κορέας και τις προοπτικές της παραδοσιακής τοξοβολίας στην Ελλάδα.
Οι απόψεις που διατυπώνονται στη συνέντευξη είναι προσωπικές και δεν αποτελούν επίσημες θέσεις ή αποφάσεις της WTAF.
Τι είναι η World Traditional Archery Federation, ποιο το όραμα και η αποστολή της;
Η World Traditional Archery Federation (WTAF) είναι η διεθνής ομοσπονδία παραδοσιακής τοξοβολίας. Ιδρύθηκε επίσημα τον Νοέμβριο του 2025, λειτουργεί σύμφωνα με το ελβετικό αστικό δίκαιο και έχει την επιχειρησιακή έδρα της στην πόλη Ουλσάν (울산) της Νότιας Κορέας. Ο όρος «παραδοσιακή» έχει εδώ ουσιαστικό περιεχόμενο: η συγκεκριμένη μορφή τοξοβολίας αντλεί τα χαρακτηριστικά της, από τις τοξευτικές παραδόσεις κάθε λαού, από τα τόξα και τα βέλη έως τις τεχνικές και τους στόχους. Για τον λόγο αυτό, συχνά αναφέρεται και ως ιστορική τοξοβολία. Στο πλαίσιο αυτό, για πρώτη φορά μια μεγάλη και πολυποίκιλη κοινότητα παραδοσιακών τοξοτών από όλο τον κόσμο, αποκτά έναν κοινό χώρο επικοινωνίας και συνεργασίας. Στους στόχους της πρωτοβουλίας περιλαμβάνονται: η διοργάνωση διεθνών αγώνων, η διαμόρφωση κοινών προδιαγραφών για τεχνικά ζητήματα, όπως οι κανονισμοί και ο εξοπλισμός, η επιστημονική έρευνα, καθώς και η διατήρηση και μετάδοση της γνώσης στις επόμενες γενιές.
Για εμένα προσωπικά, η σημασία της ίδρυσης της ομοσπονδίας βρίσκεται στη σύνδεση της άθλησης με την κληρονομιά. Δεν αρκεί να διατηρούμε μια πρακτική ως ανάμνηση του παρελθόντος. Χρειάζεται να μπορεί να ασκείται, να διδάσκεται και να εξελίσσεται με σεβασμό στην παράδοσή της. Σε αυτή τη διάσταση βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, και η ουσιαστική διαφορά από τη λεγόμενη Ολυμπιακή τοξοβολία.
Κύριε Μπάκα, αναφερθήκατε προηγουμένως στην Ολυμπιακή τοξοβολία. Διαφέρει η Παραδοσιακή τοξοβολία από την Ολυμπιακή; Βλέπετε στο μέλλον την παραδοσιακή τοξοβολία να διεκδικεί μια θέση στο Ολυμπιακό πρόγραμμα;
Ναι, διαφέρει. Η διαφορά δεν είναι μόνο τεχνική· είναι κυρίως διαφορά αντίληψης. Από τη μία πλευρά έχουμε μια τοξοβολία άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία και την παράδοση των λαών. Από την άλλη, μια τοξοβολία με έντονα τεχνολογικό και καθαρά αγωνιστικό προσανατολισμό, όπου ο εξοπλισμός εξελίσσεται διαρκώς με στόχο τη μέγιστη ακρίβεια.
Στη World Archery, τη διεθνή ομοσπονδία της Ολυμπιακής τοξοβολίας, οι κατηγορίες “παραδοσιακού τόξου” και “longbow” υπάρχουν μόνο στην τοξοβολία 3D. Δεν υπάρχουν ούτε στην τοξοβολία πεδίου (Field) ούτε στην τοξοβολία στόχου (target archery), που περιλαμβάνεται στο Ολυμπιακό πρόγραμμα. Ακόμη και εκεί, πρόκειται για τόξα που παραπέμπουν γενικά στην παραδοσιακή μορφή, χωρίς όμως να ενδιαφέρονται για την ιστορική τους ακρίβεια. Η ιστορία δεν βρίσκεται στο επίκεντρο. Η δική μας προσέγγιση είναι αρκετά διαφορετική. Μας ενδιαφέρουν οι ιστορικοί τύποι τόξων, οι διαφορετικές σχολές και μέθοδοι τόξευσης και οι στόχοι που προέρχονται από συγκεκριμένες παραδόσεις. Στο Πρωτάθλημα της Ουλσάν, για παράδειγμα, κάθε αθλητής αγωνίζεται με το παραδοσιακό τόξο της χώρας του, από κέρατο (hornbow) ή από συνθετικά υλικά, και με βέλη αποκλειστικά από φυσικά υλικά, όπως ξύλο ή μπαμπού και ενσωματωμένη εγκοπή (self nock) . Τα βέλη από άνθρακα ή αλουμίνιο αποκλείονται. Δεν αντιλαμβάνομαι ωστόσο τις δύο κατηγορίες τοξοβολίας ως αντίπαλες. Μοιραζόμαστε την αξία της συστηματικής άσκησης, της συγκέντρωσης και του σεβασμού στον συναθλητή.
Όσον αφορά την προοπτική ένταξης της παραδοσιακής τοξοβολίας στους Ολυμπιακούς αγώνες, η φιλοδοξία είναι θεμιτή, αλλά αυτή τη στιγμή δεν τη θεωρώ ρεαλιστικό στόχο. Η WTAF αναφέρεται στις Ολυμπιακές αρχές, όπως η ισότητα των φύλων και η ακεραιότητα του αθλητισμού, χωρίς όμως να έχουν γίνει συγκεκριμένες συζητήσεις για κάποια μελλοντική σύμπραξη ή συνεργασία. Ίσως να είναι νωρίς για κάτι τέτοιο. Βασικές προτεραιότητες, θεωρώ τις αξιόπιστες διοργανώσεις, τους σαφείς κανόνες, την εκπαίδευση και τη σταδιακή εδραίωση της Ομοσπονδίας στη συνείδηση των τοξοτών σε όλο τον κόσμο. Η παραδοσιακή τοξοβολία έχει αυτοτελή αξία· δεν χρειάζεται να περιμένει μια Ολυμπιακή θέση για να προσφέρει.
Για ποιους λόγους επιλέχθηκε η Νότια Κορέα ως έδρα της ομοσπονδίας;
Η Νότια Κορέα αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση και θεωρώ απολύτως λογικό να αναπτυχθεί μια τέτοια ομοσπονδία με έδρα εκεί. Είναι η πιο επιτυχημένη χώρα στην ιστορία της ολυμπιακής τοξοβολίας, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει και διατηρεί ζωντανή την παραδοσιακή της τοξοβολία, γνωστή ως gukgung (국궁). Παράλληλα, η χώρα διαθέτει οργανωμένες δομές τοξοβολίας ήδη από το 1928, με περισσότερα από 390 υπαίθρια πεδία βολής και δεκάδες χιλιάδες ασκούμενους. Η μακρόχρονη αυτή εμπειρία, σε συνδυασμό με τη στήριξη της Ουλσάν, προσφέρει στη διεθνή αυτή προσπάθεια μια σταθερή βάση. Η δική μου προσδοκία είναι να αξιοποιήσουμε αυτή τη βάση με ενεργή συμμετοχή όλων των μελών, χωρίς να επιβάλουμε μία ενιαία πολιτιστική ταυτότητα. Η συνεργασία δεν προϋποθέτει ομοιομορφία.
Πόσες χώρες συμμετέχουν στην WTAF;
Τον Ιούνιο του 2025, εκπρόσωποι από 41 χώρες υπέγραψαν στην Ουλσάν Μνημόνιο Συνεργασίας για τη δημιουργία της Ομοσπονδίας. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, η WTAF ιδρύθηκε με τις υπογραφές φορέων από 31 χώρες ως ιδρυτικών μελών. Αυτός είναι ο ιδρυτικός αριθμός. Από τότε έχουν προστεθεί και άλλα μέλη, ενώ υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον ένταξης από πολλές ακόμη χώρες. Τον επικαιροποιημένο αριθμό είναι σωστό να τον ανακοινώνει η ίδια η Ομοσπονδία.
Οι φορείς-μέλη δεν έχουν όλοι την ίδια μορφή. Πολλές χώρες εκπροσωπούνται από τις επίσημες εθνικές ομοσπονδίες τους, άλλες από οργανισμούς, συλλόγους και ενώσεις παραδοσιακής τοξοβολίας. Την Ελλάδα, εκπροσωπεί ο Σύλλογος Ιστορικών Μελετών «Κορύβαντες», με την υποστήριξη του Αθλητικού Συλλόγου Τοξοβολίας «Κορύβαντες».
Η Ομοσπονδία έχει δηλώσει ότι παραμένει ανοιχτή σε νέα μέλη. Η δική μου επιθυμία είναι τα μέλη να πολλαπλασιαστούν, αλλά φυσικά δεν μετράει μόνο ο αριθμός. Μια διεθνής ομοσπονδία δυναμώνει όταν τα μέλη της συνεργάζονται σταθερά, ανταλλάσσουν γνώση και αποκτούν πραγματικές δυνατότητες δράσης. Εκεί βλέπω την επόμενη πρόκληση: η διεθνής εκπροσώπηση να γίνεται ουσιαστική συνεργασία.
Συνδέεται η παραδοσιακή τοξοβολία με την πολιτιστική ταυτότητα των διαφορετικών χωρών; Τι διαφορές θα μπορούσατε να αναδείξετε;
Ναι, και αυτή είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της. Οι διαφορές δεν περιορίζονται στην εμφάνιση του τόξου, αλλά αφορούν τον τρόπο διδασκαλίας, τη στάση και την τεχνική του τοξότη, τις αποστάσεις, τους στόχους, καθώς και τη θέση της άσκησης μέσα σε μια κοινότητα. Το πρόγραμμα του Πρωταθλήματος της Ουλσάν το αναδεικνύει καθαρά, καθώς κάθε αγώνισμα βασίζεται σε έναν στόχο που προέρχεται από διαφορετική παράδοση: τον κορεατικό στόχο στα 145 μέτρα, την ουγγρική ασπίδα tarsca στα 90 μέτρα, την τουρκική puta -έναν κωνικό στόχο- στα 70 μέτρα και τον καζακικό κρεμαστό στόχο zhamby στα 30 μέτρα.
Ως αρχαιολόγος, θεωρώ εξίσου σημαντική και μια άλλη διάκριση: άλλο είναι μια πρακτική που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσα σε ζωντανές κοινότητες και άλλο η ανασύνθεση μιας ιστορικής τεχνικής με βάση τις γραπτές πηγές και τα αρχαιολογικά ευρήματα. Στην Κορέα, η μετάδοση δεν διακόπηκε ποτέ και η παραδοσιακή τοξοβολία έχει αναγνωριστεί ως εθνική άυλη πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Σε χώρες όπως η Τουρκία ή η Κίνα, η πρακτική γνώρισε περιόδους υποχώρησης ή παύσης, αλλά αναγεννήθηκε πάνω σε νήματα που δεν είχαν κοπεί εντελώς. Η Ελλάδα, αντίθετα, έχει αποδεδειγμένα μακρά ιστορία στην τοξοβολία, όμως η συνέχεια αυτή δεν διατηρήθηκε. Γι’ αυτό βρισκόμαστε σε φάση μελέτης, ανασύνθεσης και ερμηνείας του παρελθόντος, και φυσικά δεν θα παρουσίαζα τη σύγχρονη αναβίωση της, ως απόδειξη αδιάσπαστης συνέχειας. Η συνέπεια απέναντι στα τεκμήρια δεν μειώνει την πολιτιστική αξία· αντίθετα, την ενισχύει. Και η διεθνής ανταλλαγή γίνεται πραγματικά γόνιμη, όταν αναγνωρίζουμε τις διαφορές, χωρίς να τις μετατρέπουμε σε ιεραρχία.
Σχόλια