«Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12» της Πασχαλίας Τραυλού

Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12 αφηγείται την ιστορία της Ανθής, μίας έφηβης με καταγωγή από την ελληνική μετεμφυλιακή επαρχία, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει το ζήτημα μίας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και διάφορα άλλα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν από αυτό. Η Ανθή μεγαλώνει σε ένα χωριό, στο Όρος Παγγαίο, με τον πατέρας της, τον παπά-Δρόσο, ο οποίος -όντας πλήρως διεφθαρμένος και ακολουθώντας το παράδειγμα του πατέρα του- εκμεταλλεύεται τη θέση του και τους αμόρφωτους συγχωριανούς του, προκειμένου να μεγιστοποιήσει τον πλούτο του. Ταυτόχρονα, η αδελφή του είναι μοναχή και ηγουμένη της Μονής της Αγίας Λεχούσας, μίας επινοημένης Αγίας με στόχο το κέρδος, ώστε θεωρητικά να βοηθάει τις γυναίκες να τεκνοποιήσουν και να έχουν μία ομαλή εγκυμοσύνη.

Η Ανθή γαλουχείται από νωρίς με τον θείο λόγο του πατέρα της και βρίσκει ως διέξοδο τη λογοτεχνία και το σχολείο. Σταδιακά, καταλήγει στην απόφαση ότι θέλει να σπουδάσει, πράγμα ιδιαίτερο κι ασυνήθιστο για τις γυναίκες εκείνη την εποχή. Σύντομα όμως, ένας βιασμός και μία ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη ανατρέπουν τα σχέδιά της και τη φέρνουν αντιμέτωπη με την ηθική της και τις προσλαμβάνουσές της. Προσπαθεί να βρει μία λύση χωρίς να γίνει αντιληπτή από τον πατέρα της με σκοπό να συνεχίσει τη ζωή βάσει του σχεδίου της.

Το βιβλίο πραγματεύεται το δικαίωμα της γυναίκας στην άμβλωση και στην αυτοδιάθεση του σώματός της, σε μία εποχή που ακόμη δεν θεωρούταν δικαίωμα, θέτοντας σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή. Γενικώς, παρουσιάζεται η θέση της γυναίκας σε μία εποχή που ακόμη υποτιμούταν και θεωρούταν συμπλήρωμα του άνδρα, αντί για αυτόνομη μονάδα. Η Τραυλού «πλάθει» μία επαρχιακή κοινωνία η οποία με σημερινά δεδομένα είναι άκρως οπισθοδρομική και λόγω της προπαγάνδας του παπά-Δρόσου ζει στο σκοταδισμό και τον φόβο. Άνθρωποι, και κυρίως γυναίκες, που φοβούνται να μιλήσουν, δέχονται ανοιχτά την κακοποίηση, τόσο σωματική όσο και λεκτική, και αντί να πιστεύουν σε γεγονότα βασίζονται σε δεισιδαιμονίες. Η Ανθή σε αυτόν τον κόσμο προσπαθεί να βρει θάρρος και να θέσει ως προτεραιότητα τον εαυτό της, κάτι που από μικρή έμαθε να αφήνει στην άκρη και να ζει για τους άλλους. Σ’ αυτήν την προσπάθεια βρίσκει σαν σύμμαχο τη Λούλα, την πόρνη του χωριού, η οποία αποδεικνύει πως το επάγγελμα ενός ανθρώπου δεν καθορίζει απαραίτητα το ήθος και τον χαρακτήρα του.

Πηγή εικόνας: Unsplash/ Cristopher Burns

Σύμμαχος στην προσπάθεια της Ανθής στέκεται επίσης η θεία της, ηγουμένη Ζαμπία. Η Ζαμπία δέχεται διαχρονικά τους εκβιασμούς του αδερφού της προκειμένου να προστατεύσει όσο μπορεί την ανιψιά της. Παρόλα αυτά, επιλέγει να θυσιαστεί για χάρη της Ανθής ώστε να ζήσει ό, τι δεν κατάφερε η ίδια εξαιτίας της πατρικής κι αδερφικής καταπίεσης που βίωνε από μικρή.

Η Τραυλού πλάθει ρεαλιστικούς χαρακτήρες με πραγματικά ανθρώπινη υπόσταση ώστε να δημιουργηθεί συναίσθημα στον αναγνώστη. Ο αναγνώστης θυμώνει, στεναχωριέται, συμπονάει, συγκινείται και χαίρεται με τις διάφορες εξελίξεις της ιστορία, νιώθοντας τους χαρακτήρες κοντά του. Πρόκειται για ένα ηθογραφικό μυθιστόρημα με εστίαση στα ήθη της ελληνικής επαρχίας, αλλά και την αντίθεση με την αστική ζωή των Αθηνών εκείνη την εποχή. Στη διάρκεια της ιστορίας θίγονται σημαντικά προβλήματα, τα οποία παραμένουν μέχρι και σήμερα επίκαιρα ακόμη και με διαφορετικό τρόπο. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι τονίζεται η πρόοδος που έχει υπάρξει και πλέον η γυναίκα έχει δικαίωμα επιλογής και μπορεί να έχει πρόσβαση σε μία ασφαλή διαδικασία άμβλωσης χωρίς να διακινδυνεύει την υγεία της. Βέβαια, ζητήματα όπως η κακοποίηση και η έμφυλη βία παραμένουν άκρως επίκαιρα και είναι κρίσιμο να θίγονται με σκοπό να εκλείψουν όσο το δυνατόν περισσότερο.

Αν κάτι αξίζει να κρατήσει κανείς από τη συγκεκριμένη ιστορία είναι σαφώς η πρόοδος σχετικά με τα έμφυλα ζητήματα κι ιδιαίτερα αυτό της άμβλωσης. Ωστόσο, η ιστορία της Ανθής λειτουργεί ταυτόχρονα και ως μία υπενθύμιση ότι ορισμένα από τα παραπάνω ζητήματα παραμένουν άλυτα κι άνθρωποι σαν τον παπά-Δρόσο συνεχίζουν να καλλιεργούν τον φόβο με πιο σύγχρονα μέσα. Η Ανθή πάλεψε και ξεπέρασε ό,τι εμπόδια βρέθηκαν μπροστά της. Βρέθηκε στην Αθήνα, φοιτήτρια κι έδειξε πως όταν υπάρχει πραγματική επιθυμία μπορούν τα πάντα να ξεπεραστούν. Η ιστορία της θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελεί πραγματικότητα και να μην είχε αίσιο τέλος, ενώ, τέλος, αναδεικνύεται η σημασία και η ανάγκη οι γυναίκες, κι εν γένει οι άνθρωποι, να μην επαναπαύονται και να συνεχίσουν να διεκδικούν έναν κόσμο πιο δίκαιο και συμπεριληπτικό για όλους.