Ο Ματθαίος Φλωράκης και το Νησί των Ονείρων: Μύκονος
Έγινε ενημέρωση: 1 Σεπ
“Ένας καλλιτέχνης που ζωντάνευε τον κόσμο της φαντασίας, θαύμαζε την ομορφιά και ζούσε για να την εκφράζει”.
Ο ζωγράφος και χαράκτης Ματθαίος Φλωράκης (Matheos Florakis) γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1935 στην Αθήνα και απεβίωσε το 2011 στο Βερολίνο. Ήδη από την παιδική και εφηβική του ηλικία διαφαίνεται η ιδιαίτερη κλίση του προς την ζωγραφική και τη λογοτεχνία. Τα βιβλία και η εικόνα αποτέλεσαν από νωρίς δύο παράλληλους δρόμους έκφρασης και αναζήτησης, που τροφοδότησαν την φαντασία και την ευαισθησία του. Ήταν μια διαφορετική εποχή, όπου η δημιουργική ανησυχία των νέων έβρισκε διέξοδο στις σελίδες των νεανικών περιοδικών: τα παιδιά έστελναν συνεργασίες, αντάλλασσαν επιστολές, επικοινωνούσαν μέσα από τις σελίδες των εντύπων και συχνά αναζητούσαν τη ταυτότητα των συνομηλίκων τους πίσω από τα ψευδώνυμα. Στο πλαίσιο αυτό καλλιεργήθηκε η σχέση του με τη δημιουργία και τον κόσμο της φαντασίας.
Παρά το γεγονός ότι οι ανησυχίες της τέχνης είχαν ήδη βλαστήσει από νεαρή ηλικία στον ψυχισμό του, η καλλιτεχνική του πορεία στο οικείο του περιβάλλον δεν ήταν αυτονόητη. Αντιθέτως, παιδικό του όνειρο υπήρξε η εισαγωγή του στη Σχολή Ευελπίδων. Μετά την ολοκλήρωση του γυμνασίου εισάγεται τελικά στη Σχολή, εκπληρώνοντας μια ρομαντική επιθυμία που ωστόσο θα τον οδηγήσει σε εσωτερικό αδιέξοδο, αναζητώντας παρηγοριά στην ζωγραφική, στα βιβλία και στην ποίηση. Εκμεταλλευόμενος προβλήματα υγείας (έλκος στομάχου και δωδεκαδάκτυλου) εγκαταλείπει τον στρατό και το φθινόπωρου του 1960 φεύγει για το Παρίσι, όπου σπουδάζει ζωγραφική και χαρακτική στην École Nationale des Beaux Arts.
“Όλα άλλαξαν, μέχρι και ο γραφικός μου χαρακτήρας. Μονάχα κάτι δεν άλλαξε: η νοοτροπία των ανθρώπων. Η νοοτροπία του σπιτιού μου. Φυσικά δεν υπάρχει τίποτα από τις παλιές ιδέες. Πώς αλλάζουν οι άνθρωποι από μέρα σε μέρα. Μη ρωτήσεις αν πιστεύω ή όχι. Δεν παραδέχομαι τη συνείδηση αλλά το αίσθημα της ατομικής μου υπόληψης […]” .
(Απόσπασμα από το ημερολόγιο του ζωγράφου στο βιβλίο του Φλωράκη Αλέκου. “Οαδελφός μου ο ζωγράφος: Ματθαίος Φλωράκης. Από τον Κυβισμό στον Φανταστικό Ρεαλισμό”, σ. 25,26).
Αναφορικά με το καλλιτεχνικό του έργο, η φήμη του Ματθαίου Φλωράκη υπήρξε έντονα ευρωπαϊκή. Πραγματοποίησε πάνω από εξήντα ατομικές εκθέσεις στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα συμμετείχε σε πλήθος ομαδικών εκθέσεων σε άλλες χώρες του εξωτερικού. Η καλλιτεχνική του πορεία ξεκίνησε από την αφαίρεση και τη γεωμετρική ανάλυση του κυβισμού και στη συνέχεια υπερέβη σταδιακά «τις σκληρές γεωμετρικές μορφές», για να καταλήξει στη σφαίρα του φανταστικού. Οι κριτικοί εντάσσουν τη δεύτερη περίοδο του έργου του στον φανταστικό ρεαλισμό, όπου το αλλόκοτο και το θαυμαστό συνυπάρχουν φυσικά με την πιστή απεικόνιση. Η ατμόσφαιρα των έργων του συχνά θυμίζει «ζοφερό παραμύθι», καθώς ο Φλωράκης εκφράζεται μέσω του φανταστικού, αναμεμειγμένου με σουρεαλιστικές πινελιές. Σε πολλές συνθέσεις του διακρίνονται υπαινιγμοί από το εικαστικό λεξιλόγιο του σουρεαλισμού, χωρίς όμως το έργο του να εντάσσεται απόλυτα σε αυτό το κίνημα. Αυτός ο συνδυασμός, δηλαδή η πιστότητα στην πραγματικότητα, η μαγική ανατροπή της και η ονειρική διάθεση, αποτελεί το ιδιαίτερο στίγμα του.
Στη Δημοτική Πινακοθήκη της Μυκόνου «Μαρία Ιγγλέση» -ένα νησί των ονείρων με μακρά και έντονη καλλιτεχνική παράδοση- είχαμε την ευκαιρία να συναντηθούμε και να συνομιλήσουμε με τον κ. Αλέκο Ε. Φλωράκη, αδελφό του ζωγράφου, ο οποίος έχει συγγράψει ένα βιβλίο για τη ζωή και το έργο του Ματθαίου Φλωράκη.
Κύριε Φλωράκη, η ερώτηση έχει να κάνει με τις ρίζες. Ποιες είναι οι οικογενειακές σας ρίζες και τι σήμαινε η Μύκονος για τη ζωή και το έργο του Ματθαίου;
Ο πατέρας μας ήταν Κυκλαδίτης, με καταγωγή από τη Νάξο. Δυστυχώς, έχασε τη ζωή του σε τροχαίο δυστύχημα όταν εγώ φοιτούσα ακόμη στην έκτη δημοτικού. Η μητέρα μας καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη. Στη Νάξο δεν είχαμε περιουσία. Ωστόσο, από το 1997, όταν επισκευάστηκε το σπίτι ενός ξαδέρφου μου, πηγαίνουμε τακτικά και εκεί. Από παλιά όμως είχαμε επιλέξει να κάνουμε διακοπές στην Τήνο, νοικιάζοντας ένα σπίτι. Όσο για τη Μύκονο, η σχέση μας με το νησί ξεκίνησε από τον Ματθαίο. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους την École des Beaux-Arts, επέστρεψε στην Ελλάδα, χωρίς όμως να σκοπεύει να εγκατασταθεί μόνιμα εδώ. Παρέμεινε για λίγες ημέρες στην Αθήνα, μέχρι να παραλάβει τους πίνακές του, και το καλοκαίρι του 1964 αναχώρησε για τη Μύκονο, προκειμένου να παρουσιάσει έργα του στη Galerie Artis, που ανήκε στον φίλο του και ζωγράφο Θεόδωρο Πάντο. Την ίδια χρονιά γνώρισε τον Μεξικανό ζωγράφο Λουίς Ορόζκο, με τον οποίο ανέπτυξαν αργότερα μια βαθιά και διαχρονική φιλία. Η σχέση τους έγινε τόσο στενή, ώστε ο Ματθαίος βάφτισε τον γιο του Ορόζκο, Ιάσονα και οι δύο τους έγιναν κουμπάροι. Έναν χρόνο αργότερα, το 1965, οι δύο καλλιτέχνες συνεταιρίστηκαν και ίδρυσαν τη δική τους γκαλερί, την «Αργώ», στην περιοχή Ματογιάννι της Μυκόνου. Η γκαλερί λειτουργούσε κατά τη θερινή περίοδο από το 1965 έως το 1972. Η Μύκονος εκείνης της εποχής ήταν εντελώς διαφορετική από τη σημερινή. Το νησί διέθετε ήδη τουριστική κίνηση, αλλά δεν είχε καμία σχέση με το σημερινό κοσμικό παραλήρημα. Το κοινό ήταν περισσότερο φιλότεχνο και η καλλιτεχνική ζωή ιδιαίτερα ζωντανή. Συλλέκτες από όλο τον κόσμο αγόραζαν έργα των καλλιτεχνών, λειτουργούσαν πολλές γκαλερί και διοργανώνονταν εκθέσεις σχεδόν παντού.
Χάρη στον αδελφό μου γνώρισα κι εγώ τη Μύκονο εκείνη την περίοδο, καθώς περνούσαμε μαζί τους καλοκαιρινούς μήνες στο νησί. Ωστόσο, γύρω στο 1970, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει. Η πελατεία μειώθηκε αισθητά, τα ενοίκια αυξήθηκαν σημαντικά και τελικά, η γκαλερί «Αργώ» έκλεισε οριστικά το 1972.
Το βιβλίο που γράψατε για τον αδελφό σας κυκλοφόρησε πριν από τρία χρόνια. Ήταν δύσκολη για εσάς η συγγραφή ενός τόσου προσωπικού βιβλίου και ποιος ήταν ο αντίκτυπος που είχε;
Με τον αδελφό μου ήμασταν πολύ δεμένοι, παρά τη μεγάλη διαφορά ηλικίας μας. Ήταν δεκατρία χρόνια μεγαλύτερός μου. Όπως αναφέρω και στο βιβλίο, εκείνος ήταν παιδί της προπολεμικής Ελλάδας, ενώ εγώ της εμφυλιοπολεμικής. Ανάμεσά μας μεσολάβησαν η Κατοχή, ο Εμφύλιος και κάποιες αποβολές που είχε προηγουμένως η μητέρα μας. Παρ’ όλα αυτά, η σχέση μας υπήρξε πάντοτε πολύ στενή. Ο δεσμός μας έγινε ακόμη πιο ισχυρός όταν χάσαμε τον πατέρα μας. Εγώ ήμουν μόλις δώδεκα ετών και ο Ματθαίος είκοσι πέντε. Τον αγαπούσα βαθιά τον αδερφό μου. Ήταν μια τραγική φυσιογνωμία, ένας άνθρωπος που, μέσα σε μια εποχή μεγάλης φτώχειας και στερήσεων, είχε μεγάλα όνειρα. Η ζωγραφική ήταν ένας αγώνας για αυτόν στην αρχή.
Εδώ και πολλά χρόνια είχα την επιθυμία να κάνω κάτι για εκείνον. Πιστεύω ότι το έργο του εξακολουθεί να μην είναι όσο γνωστό αξίζει στην Ελλάδα και αυτός ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που αποφάσισα να γράψω αυτό το βιβλίο. Η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισα ήταν να ισορροπήσω ανάμεσα στη βαθιά προσωπική και συναισθηματική μου σχέση μαζί τουκαι στην ανάγκη να παραμείνω όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικός. Ήθελα να αποφύγω τους σκοπέλους των συναισθηματισμών, χωρίς όμως να αποσιωπήσω το προσωπικό μας βίωμα. Δεν γνωρίζω αν το πέτυχα απόλυτα, όμως θέλω να πιστεύω πως ναι, καθώς οι αντιδράσεις και οι κριτικές που έχω λάβει μέχρι σήμερα είναι ιδιαίτερα θετικές. Ταυτόχρονα, δεν επιχείρησα να ωραιοποιήσω την εικόνα του. Μίλησα ανοιχτά και για τις δύσκολες πλευρές της ζωής του: τον αλκοολισμό, τις σχέσεις του με τις γυναίκες, τα οικογενειακά προβλήματα, την απώλεια της όρασής του μετά από κατάποση μεθανόλης και τον πρόωρο τερματισμό της καλλιτεχνικής του πορείας. Ευθύς εξαρχής, ήδη από τον υπέρτιτλο του βιβλίου μου (ο αδελφός μουοζωγράφος), δηλώνω τη σχέση μας, ενώ στις πρώτες σελίδες αναφέρομαι αναλυτικά στον τρόπο προσέγγισης του βίου του, καθώς και στον τρόπο συλλογής και καταγραφής των τεκμηρίων. Το βιβλίο ολοκληρώθηκε μέσα σε έναν χρόνο, την περίοδο του κορωνοϊου, όταν δεν είχα πολλούς περισπασμούς. Η συλλογή του υλικού, όμως είχε γίνει πολύ νωρίτερα με την βοήθεια πολλών ανθρώπων, όπως στενών φίλων, συλλεκτών, καθώς και την βοήθεια του ανιψιού μου, Εμμανουήλ Φλωράκη και της κόρης του, η οποία έχει κληρονομήσει και το καλλιτεχνικό ταλέντο του Ματθαίου.
Το βιβλίο έχει ήδη κινήσει το ενδιαφέρον του κοινού, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Βερολίνο. Φιλοδοξία μας είναι να μεταφραστεί και στα γερμανικά, ώστε να γνωρίσει ακόμη ευρύτερη απήχηση. Παράλληλα, προσωπική μου επιθυμία είναι να πραγματοποιηθεί σύντομα στην Αθήνα μια έκθεση με έργατου αδελφού μου. Θα ήθελα, επίσης να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τον Δήμο Μυκόνου για τη φιλοξενία της έκθεσης που πραγματοποιήθηκε στη Δημοτική Πινακοθήκη.
Σχόλια